Khi thiết kế một hệ thống điện mặt trời, điều đầu tiên cần làm là xây dựng được biểu đồ phụ tải. Điện sinh hoạt của hộ gia đình hiện được tính theo biểu giá 6 bậc.

Thông thường, vào buổi tối, nhu cầu sử dụng điện ở gia đình tương đối cao, nhất là khi bật máy lạnh. Đầu giờ sáng, mức tiêu thụ lại tăng thêm, sau đó giảm xuống khi mọi người đi làm. Đến buổi trưa, phụ tải có thể nhích lên đôi chút do nhu cầu nghỉ ngơi, sinh hoạt tại nhà, rồi buổi chiều lại giảm. Đặc biệt, từ khoảng 17h đến 20h, thậm chí kéo dài đến 23h, mức sử dụng điện thường tăng rất mạnh. Chính vì vậy, khi đầu tư điện mặt trời, do ban ngày hộ gia đình dùng điện không quá nhiều nên lượng điện tạo ra có thể dư đáng kể. Phần điện dư này có thể được tích trữ trong pin lưu trữ để xả ra dùng vào buổi tối.

Giả sử, một hộ gia đình có hóa đơn tiền điện mỗi tháng khoảng 2,4 triệu đồng. Với biểu giá 6 bậc hiện nay, mức tiêu thụ tương ứng vào khoảng 720 kWh mỗi tháng, bình quân khoảng 24 kWh mỗi ngày. Với hộ này, chúng ta có thể “đo ni đóng giày” một hệ thống gồm 6 kWp điện mặt trời kết hợp với bộ lưu trữ 16 kWh. Ở khu vực từ miền Trung trở vào miền Nam, hệ thống như vậy có thể sản sinh khoảng 720 kWh/tháng; còn ở miền Bắc, sản lượng sẽ thấp hơn, vào khoảng 70% mức đó. Chi phí đầu tư trên thị trường hiện nay cho gói này vào khoảng 100 triệu đồng. Như vậy, với sản lượng khoảng 720 kWh/tháng, về cơ bản hộ gia đình gần như không phải trả tiền điện cho EVN nữa, vì lượng điện tạo ra đã đủ bù cho nhu cầu tiêu thụ. Nếu tính thời gian hoàn vốn, lấy 100 triệu đồng vốn đầu tư chia cho mức tiết kiệm khoảng 2,4 triệu đồng/tháng, thì thời gian hoàn vốn rơi vào khoảng 3,5 năm.

 Lắp đặt pin mặt trời là thế mạnh của Công ty Cổ phần Công nghệ tích hợp Sao Nam

Bây giờ, vẫn là hộ gia đình có hóa đơn 2,4 triệu đồng/tháng, nhưng giả sử họ không đủ khả năng đầu tư lớn ngay từ đầu. Khi đó, có thể chọn một phương án nhỏ hơn, chẳng hạn hệ thống 3 kWp kết hợp với pin lưu trữ 5 kWh. Với cấu hình này, mỗi tháng hộ gia đình có thể tạo ra khoảng 360 kWh điện, còn chi phí đầu tư vào khoảng 50 triệu đồng. Chính 360 kWh này sẽ giúp cắt phần điện nằm ở bậc giá cao nhất, tức bậc 6. Nhờ vậy, mỗi tháng hộ gia đình có thể tiết kiệm khoảng 1,3 triệu đồng và vẫn phải trả cho EVN khoảng 1,1 triệu đồng. Tuy vậy, do chi phí đầu tư ban đầu thấp hơn, nên thời gian hoàn vốn còn ngắn hơn, chỉ khoảng 3,2 năm.

Tiếp tục, ta thử với một hộ có quy mô lớn hơn, hóa đơn tiền điện khoảng 4 triệu đồng mỗi tháng, tương ứng mức tiêu thụ khoảng 37 kWh/ngày. Với chính khoản đầu tư 100 triệu đồng cho hệ thống 6 kWp kết hợp pin lưu trữ 16 kWh, hộ này có thể cắt được phần điện ở bậc giá cao nhất và khi đó thời gian hoàn vốn chỉ còn khoảng 3,1 năm.

Qua ba ví dụ trên, có thể thấy không nhất thiết phải lắp thật nhiều điện mặt trời để rồi gần như không còn dùng điện EVN nữa. Chỉ cần cắt được phần điện nằm ở bậc 5 và bậc 6, tức là những bậc có đơn giá cao nhất, thì hiệu quả kinh tế đã rất rõ, không nhất thiết phải phủ kín toàn bộ nhu cầu.

Đối với những hộ nhỏ, giả sử hóa đơn tiền điện mỗi tháng chỉ khoảng 800.000 đồng, mức sử dụng bình quân khoảng 10 kWh/ngày, tức khoảng 300 kWh/tháng. Với mức tiêu thụ đó, hộ gia đình mới chỉ dùng đến khoảng 4 bậc giá đầu tiên, chưa chạm đến các bậc cao. Trong trường hợp này, có thể áp dụng một công nghệ rất mới là Micro Inverter. Với một hộ quy mô nhỏ, vẫn có thể triển khai theo cách rất đơn giản, thậm chí không cần lưu trữ. Chỉ cần một Micro Inverter công suất khoảng 600W cùng một tấm pin quang điện 730Wp, gắn trực tiếp bên dưới tấm pin là gia chủ đã có thể tự mua về lắp đặt.

Với cấu hình này, mỗi ngày hộ có thể tạo ra khoảng 3 kWh điện, tương đương khoảng 90 kWh mỗi tháng. Mỗi hộ chỉ cần tiết kiệm được 1 kWh điện mỗi ngày cũng đã là đóng góp đáng kể rồi. Trong khi đó, với mô hình này, riêng một hộ đã có thể đóng góp tới 3 kWh mỗi ngày.

Về chi phí, bộ thiết bị hiện khá rẻ, chỉ khoảng 7 triệu đồng, lắp đặt đơn giản, thậm chí có thể tự lắp. Với mức tiết kiệm tạo ra, thời gian hoàn vốn chỉ khoảng 2 năm, và phần điện được cắt giảm sẽ nằm ở bậc 4.

Còn với khối công sở thì sao? Trước hết phải xây dựng được biểu đồ phụ tải để thiết kế hệ thống sao cho phù hợp. Đặc điểm của nhóm này là chủ yếu sử dụng điện vào ban ngày; buổi trưa phụ tải có thể giảm nhẹ do nhu cầu chiếu sáng thấp hơn. Ví dụ, một trụ sở phường quy mô trung bình, mỗi tháng tiêu thụ khoảng 4.000 kWh điện, công suất tức thời khoảng 20 kW, hóa đơn tiền điện khoảng 8,6 triệu đồng. Giá điện áp dụng cho nhóm này là giá hành chính sự nghiệp, với một mức giá khoảng 2.400 đồng/kWh.

Với đối tượng đó, có thể lắp một hệ thống 20 kWp mà không cần lưu trữ, bởi biểu đồ phụ tải cho thấy điện làm ra hầu như được dùng ngay, không có nhiều phần dư để tích trữ. Chi phí đầu tư cho gói này vào khoảng 160 triệu đồng. Mỗi ngày hệ thống có thể tạo ra khoảng 80 kWh điện, giúp cắt giảm khoảng 53% lượng điện tiêu thụ từ lưới và thời gian hoàn vốn vào khoảng 2,7 năm.

Qua đây, có thể rút ra một số kết luận. Thứ nhất, dù là nhà dân lớn hay nhỏ, đều có thể áp dụng điện mặt trời. Với hộ nhỏ, hóa đơn khoảng 800.000 đồng/tháng, có thể dùng Micro Inverter và giảm được khoảng 30% lượng điện mua từ lưới. Với hộ có hóa đơn từ 2,4 triệu đến 4 triệu đồng/tháng, có thể lựa chọn mô hình hybrid, tức hòa lưới kết hợp lưu trữ, với chi phí đầu tư khoảng 50-100 triệu đồng, mức tiết kiệm đạt từ 50% đến gần 100%. Còn với trụ sở cơ quan, mô hình hòa lưới không cần lưu trữ cũng có thể giúp giảm khoảng 50-60% điện năng tiêu thụ từ hệ thống.

Trong giai đoạn hiện nay, vật giá nói chung luôn có xu hướng tăng và giá điện về lâu dài cũng vậy. Khi giá điện tăng, giá trị phần điện tiết kiệm được sẽ lớn hơn, từ đó rút ngắn thời gian hoàn vốn. Ở góc độ đầu tư, một dự án có thời gian hoàn vốn khoảng 3,5 năm là dự án đáng để cân nhắc. Ở quy mô hộ gia đình, đây cũng là mức rất nên xem xét. Ngoài ra, nếu có thêm các chính sách hỗ trợ về vốn thì việc triển khai sẽ còn thuận lợi hơn nữa. Với hiệu quả và thời gian hoàn vốn như vậy, nếu đi kèm thêm hỗ trợ tài chính và công tác tuyên truyền thiết thực thì mục tiêu hoàn toàn khả thi. “Thiết thực” ở đây có nghĩa là phải nói cho người dân thấy rất cụ thể câu chuyện cơm áo gạo tiền, tức mỗi tháng họ tiết kiệm được bao nhiêu tiền, chứ không nói chung chung.

Khi người dân nhìn ra lợi ích cụ thể, Chỉ thị 10 hoàn toàn có cơ sở để đạt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% trong năm 2026, trong bối cảnh chúng ta vẫn còn 3 quý để triển khai. Chỉ cần từ nay đến cuối năm thúc đẩy mạnh việc lắp đặt Micro Inverter trên hàng triệu mái nhà, thì mục tiêu đó hoàn toàn có thể tiến gần hơn. Với khối cơ quan công sở, mục tiêu tăng tỷ lệ lắp đặt hằng năm cũng là điều có thể hướng tới./.

PV